21 Sier

Dieta w leczeniu łuszczycy

Łuszczyca to przewlekła i nawracająca choroba zapalna skóry o podłożu autoimmunologicznym.

Szacuje się, że dotyczy ok. 2-3% populacji całego świata. W Polsce występuje u ok. 1 miliona osób, z podobną częstotliwością u mężczyzn jak i u kobiet. Łuszczyca może rozwinąć się w każdym wieku, jednak najczęściej (ok. 85%) rozpoczyna się u osób przed 30 rokiem życia (tak zwany typ I łuszczycy). 

Ogromne znaczenie w przebiegu choroby ma odpowienia dieta osoby chorej.

Czym jest łuszczyca?

Choroba cechuje się nawracającym stanem zapalnym w skórze właściwej spowodowanym nadmierną proliferacją keratynocytów czyli komórek naskórka. Wyróżniamy okresy łuszczycy obejmujące zaostrzenie choroby jak i stan remisji. Objawy kliniczne i nasilenie choroby może być różne i zależy głównie od wielkości, charakteru oraz umiejscowienia zmian skórnych na ciele. Do oceny stanu zaawansowania choroby używa się takich wskaźników jak: BSA (Body Surface Area) – oceniający ilość powierzchni zewnętrznej skóry objętej zmianami oraz PASI score ( Psoriasis Area and Severnity Index) określający grubość wykwitów, nawarstwienie łuski oraz rumień.

Typy łuszczycy

Wyróżniamy różne typy łuszczycy: zwyczajną stóp i dłoni, drobnogrudkową, plackowatą, odwróconą, owłosionej skóry głowy, paznokci czy krostkową. Najczęściej występującą postacią jest łuszczyca zwyczajna. Typowy wykwit łuszczycowy pojawia się w postaci grudkowej o różowo-czerwonym zabarwieniu z występowaniem srebrnej lub żółtawej łuski. Ogniska chorobowe mogą się zlewać tworząc większe wykwity i zajmować coraz to większą powierzchnię skóry. Do najczęstszych miejsc objętych zmianami zapalnymi zaliczamy: łokcie, skórę głowy, kolana, okolice krzyżowe oraz stawy. Do jeszcze innej odmiany łuszczycy zalicza się ŁZS czyli łuszczycowe zapalenie stawów. Dotyczy ono zmian zapalnych w okolicach stawów obwodowych jak i okolic kręgosłupa. Przewlekły obrzęk okolic stawowych może powodować zniekształcenie kości. Pacjenci borykający się z ŁZS cierpią również na zmiany na paznokciach. Choroba może także rozwinąć się na skutek uszkodzenia tkanek (tzw. objaw Köbnera) gdzie uraz mechaniczny powoduje wysiew zmian łuszczycowych.

Etiogeneza łuszcycy

Etiopatogeneza łuszczycy nadal nie jest dokładnie poznana. Wyróżnia się jednak czynniki predysponujące do rozwoju łuszczycy, jak czynniki genetyczne, związane m.in. z polimorfizmem genu HLA-Cw6 oraz czynniki immunologiczne. Aktualnie uznaje się, że mediatorami procesu zapalnego w łuszczycy są limfocyty T. W momencie ostrego stanu zapalnego skóry, aktywowane są limfocyty T pomocnicze, które aktywują limfocyty T cytotoksyczne oraz makrofagi. Mimo iż udział limfocytów T w zapalnym procesie łuszczycowym jest niepodważalny to nadal nie jest poznany czynnik lub zdarzenie, które je aktywuje. Inną, bardzo ważną rolę w rozwoju choroby czy w prowokowaniu jej zaostrzeń przypisuje się czynnikom środowiskowym takim jak dieta, styl życia, przyjmowane używki czy przewlekły stres psychiczny. 

Przeprowadzone w ostatnim czasie badania wykazały, że łuszczyca to schorzenie układowe, dotycząca nie tylko skóry. Łuszczycy często towarzyszą inne przewlekłe schorzenia zapalne jak cukrzyca, otyłość, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, choroba Leśniowskiego-Crohna, choroba wieńcowa czy zespół metaboliczny. U osób z łuszczycą obserwuje się wzrost stężenia cholesterolu, triglicerydów oraz wyraźne zaburzenia metabolizmu glukozy. To właśnie dzięki wynikom tych badań zwrócono uwagę na rolę dietotrapii w leczeniu łuszczycy, która przez wiele lat opierała się jedynie na farmakoterapii. Liczne badania wskazują na to, że nieodpowiednia, źle zbilansowana dieta może nasilić procesy zapalne, wpływając na przebieg choroby oraz leczenia, a także zwiększyć ryzyko wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych u tych pacjentów.

Otyłość, a łuszczyca

Otyłość stwierdza się 2-krotnie częściej u osób z łuszczycą niż u osób zdrowych. Nadmierna ilość tkanki tłuszczowej nie tylko zwiększa ryzyko wystąpienia tej choroby ale także wpływa na jej przebieg. Wykazano bowiem iż przebieg kliniczny choroby jest cięższy u osób otyłych niż u tych z prawidłową masą ciała. Redukcja masy ciała może znacząco złagodzić objawy oraz obniżyć w surowicy krwi stężenia cytokin prozapalnych. Pacjentom cierpiącym na łuszczycę, o nadmiernej masie ciała, zaleca się redukcję tkanki tłuszczowej poprzez stosowanie diety ubogoenergetycznej, dopasowanej indywidualnie do pacjenta. Obniżenie kaloryczności diety ma doprowadzić do aktywizacji naturalnych mechanizmów przeciwzapalnych organizmu. Adipocyty (komórki tk. tłuszczowej), wydzielają substancje bioaktywne o charakterze prozapalnym takie jak: enzymy, cytokiny czy hormony. Substancje te mogą wpływać na regulację ciśnienia tętniczego oraz metabolizm tłuszczów czy węglowodanów, przyczyniając się do rozwoju cukrzycy, nadciśnienia, zaburzeń gospodarki lipidowej czy insulinooporności. Odpowiadają także za rozwój łuszczycy czy RZS. Wielu naukowców uważa, że to właśnie adipokiny łączą łuszczycę z występowaniem innych chorób o charakterze prozapalnym.

Znaczenie diety w łuszczycy

Zarówno w leczeniu łuszczycy jak i innych schorzeń zapalnych, duże znaczenie w dietoterapii mają wielonienasycone kwasy tłuszczowe. Szczególne znaczenie przypisuje się obniżeniu spożycia z dietą kwasów OMEGA-6 a zwiększeniu udziału kwasów OMEGA-3. Wielonienasycone kwasy tłuszczowe (WNKT) nie są syntetyzowane przez organizm ludzki i muszą być dostarczone wraz z dietą. Kwasy OMEGA-6 prowadzą do syntezy czynników o charakterze prozapalnym oraz prozakrzepowym natomiast kwast OMEGA-3 działają odwrotnie – wpływają na spadek cytokin prozapalnych oraz są substratem do produkcji substancji o właściwościach przeciwbólowych i przeciwzapalnych. Takimi założeniami charakteryzuje się dieta śródziemnomorska, uboga w nasycone kwasy tłuszczowe i kwasy typu trans i bogata w OMEGA-3, falawonoidy i przeciwutleniacze. U pacjentów z łuszczycą zaleca się zatem: zwiększenie spożycia tłustych ryb morskich (makrela, sardynki, łosoś, śledzie), olejów roślinnych (oliwa z oliwek, olej rzepakowy), orzechów, zbóż, roślin strączkowych, warzyw i owoców oraz ograniczenie spożycia tłuszczów pochodzenia zwierzęcego (smalec, tłuste wędliny, wieprzowina, wołowina), produktów wysokoprzetworzonych oraz fast foodów. Badania przeprowadzone na pacjentach z łuszczycą stosujących dietę śródziemnomorską wykazały jej pozytywny wpływ na stan nacieków zapalnych i ogólny przebieg choroby. 

Dieta wegetariańska jako leczenie łuszczycy

Rezygnacja z mięsa oraz jego przetworów jest charakterystyczna dla diety wegetariańskiej. Taki styl odżywiania powoduje zmniejszenie spożycia kwasu arachidonowego, który występuje głównie w mięsie. Kwas ten jest substratem do produkcji czynników silnie prozapalnych i jego wzrost obserwuje się m.in. u osób z łuszczycą. Osoby świadomie rezygnujące ze spożycia mięsa, zwiększają w swojej diecie udział roślin strączkowych, wszelkiego rodzaju zbóż, warzyw, owoców, orzechów, nabiału oraz grzybów. Dieta wegetariańska jest uboga w cholesterol nasycone kwasy tłuszczowe co wpływa na utrzymanie prawidłowej masy ciała, zmniejszenie stresu oksydacyjnego w organizmie oraz obniżenie ryzyka wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych. Stres oksydacyjny jest częścią patogenezy łuszczycy, dlatego dieta bogata w warzywa i owoce a co za tym idzie antyoksydanty może w znaczący sposób łagodzić nasilenie zmian łuszczycowych. U osób na diecie wegetariańskiej chorych na łuszczycę należy wprowadzić ryby jako zamiennik mięsa – głównie dla uzupełnienia podaży kwasów z rodziny OMEGA-3, łagodzących objawy skórne. 

Dieta bezglutenowa w leczeniu łuszczycy

Badacze zaczęli interesować się wpływem innych rodzajów diet na stan pacjentów z łuszczycą. Wzięli pod lupę dietę bezglutenową, ze względu na częstsze występowanie utajonej choroby trzewnej (celiakii) u osób z łuszczycą. Stwierdzono u nich korelację przeciwciał charakterystycznych dla celiakii z nasileniem zmian łuszczycowych oraz remisję zmian łuszczycowych po wprowadzeniu diety bezglutenowej. Istnieje wiele hipotez tłumaczących to zjawisko. Jedną z nich jest występowanie w celiakii zwiększonej przepuszczalności błony śluzowej dla drobnoustrojów, które powodują zaostrzenie się objawów łuszczycowych. Nie podlega wątpliwości, że zarówno celiakia jak i łuszczyca to choroby autoimmunologiczne. Jeśli zatem, eliminacja glutenu faktycznie wpływa na poprawę stanu danego pacjenta z łuszczycą, taki typ dietoterapii wydaje się być wskazany dla tej grupy pacjentów. Warto zaznaczyć, że badania nad rolą diety bezglutenowej w łuszczycy nadal są niejednoznacze i powinny stanowić podmiot dalszych dociekań naukowców.

Używki (alkohol) przy łuszczycy

Liczne badania wykazały również związek pomiędzy występowaniem łuszczycy a spożywaniem alkoholu. Uzależnienie od alkoholu stwierdza się bowiem częściej u osób cierpiących na tą chorobę zapalną. U mężczyzn nadmiernie spożywających alkohol wykazano, że leczenie łuszczycy przebiega gorzej i mniej skutecznie. U kobiet natomiast zauważono iż spożycie piwa źle wpływa na przebieg choroby. Mechanizm powodujący niekorzystny wpływ alkoholu na łuszczycę nie jest poznany, jednak wskazuje się tutaj na rolę alkoholu w wywoływaniu stresu oksydacyjnego w organizmie. Alkohol również wpływa na uwalnianie histaminy oraz migrację komórek zapalnych. Spożywanie alkoholu ponadto wpływa na zwiększenie spożycia pokarmów tłustych i wysoko przetworzonych mogących nasilać proces zapalny. 

Podsumowując, mimo iż nie zostały ustalone dokładne zalecenia żywieniowe dla osób chorujących na łuszczycę, wiele badań udowodniło korzystny wpływ diety ubogoenergetycznej, bogatej w kwasy tłuszczowe OMEGA-3 oraz świeże warzywa i owoce na przebieg choroby oraz obniżenie ryzyka wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych.

 

 

 

 

 

 

 

Piśmiennictwo:

  1. Antosik K i wsp. Rola diety i żywienia w leczeniu łuszczycy, Hygeia Public Health 2017, 52(2): 131-137; [online]: http://www.h-ph.pl/pdf/hyg-2017/hyg-2017-2-131.pdf
  2. Owczarczyk-Saczonek A, Placek W. Czy dieta w łuszczycy ma znaczenie? Przegl Dermatol 2014, 101, 319–32, Olsztyn.
  3. Stawczyk M i wsp. XZnaczenie diety w łuszczycy – przewlekłej układowej chorobie zapalnej. Forum Zaburzeń Metabolicznych 2011, tom 2, nr 3, 205–212
  4. Wasiluk D, Ostrowska L, Stefańska E. Czy odpowiednia dieta może być pomocna w leczeniu łuszczycy zwykłej? Med Og Nauk Zdr. 2012; 18(4): 405-408

Twój komentarz